Huỳnh Thanh Danh
West Papua, Indonesia, là vùng đất nơi những cánh rừng nguyên sinh trên bán đảo Bird’s Head vươn mình ra đại dương xanh thẳm. Giữa không gian hoang dã ấy, thiên nhiên đã tạo nên một trong những màn trình diễn kỳ diệu nhất của thế giới loài chim, đó là những vũ điệu mê hoặc của chim Thiên đường (Bird-of-Paradise).
Sorong, thị trấn ven biển với sân bay nhỏ Domine Eduard Osok, là điểm khởi đầu cho hành trình khám phá của chúng tôi. Từ đây, các thành viên Câu lạc bộ Nhiếp ảnh Thiên nhiên Hoang dã Việt Nam lên đường, theo chân những người dẫn đường bản địa, băng qua rừng già với mong muốn được tận mắt chứng kiến và ghi lại vũ điệu của những loài chim huyền thoại mà thiên nhiên ban tặng cho vùng đất Papua.
Trên đảo Waigeo, cuộc gặp gỡ với chim Thiên đường đỏ (Red Bird-of-Paradise) là phần thưởng xứng đáng cho những giờ băng rừng, vượt suối và ngồi bất động giữa tiếng muỗi vo ve. Khi chim trống tung bộ lông rực rỡ, uyển chuyển phô diễn vũ điệu của mình, vẻ đẹp ấy chẳng khác nào một ngọn lửa đang bùng cháy giữa rừng xanh. Bao mệt nhọc dường như tan biến. Trước màn trình diễn đầy mê hoặc, người lữ khách chỉ còn biết nín thở dõi theo, để trái tim đập rộn ràng theo từng chuyển động của đôi cánh.
Đặc biệt hơn cả là cuộc gặp gỡ với chim Thiên đường Wilson (Wilson’s Bird-of-Paradise), viên ngọc quý của những cánh rừng Papua.
Bốn giờ sáng, chúng tôi khoác áo mưa, lặng lẽ leo dốc trong bóng đêm. Con đường trơn trượt, bùn đất níu chặt từng bước chân, mồ hôi đã thấm ướt lưng khi trời vẫn còn tối mịt. Sau chặng đường vất vả, trước mắt chúng tôi hiện ra một khoảng đất nhỏ được dọn dẹp sạch sẽ đến bất ngờ. Đó chính là nơi chim Wilson thường biểu diễn. Trước mỗi buổi trình diễn, chim trống tỉ mẩn dọn sạch khu vực này, như thể đang chuẩn bị một sân khấu riêng cho mình.
Chúng tôi kiên nhẫn ngồi chờ, có thêm những người bạn đồng hành bất đắc dĩ là muỗi rừng và tiếng ngáy khe khẽ của một người bạn đã ngủ gục. Khi ánh bình minh bắt đầu len qua những tán cây, một bóng chim nhỏ bất ngờ xuất hiện. Chim Wilson hiện ra với chiếc đầu xanh ngọc, phần lưng đỏ rực và hai sợi lông đuôi cong vút như hai dấu hỏi. Nó xoay tròn, nhảy múa, phô diễn bộ lông lấp lánh trong ánh sáng ban mai.
Màn trình diễn chỉ diễn ra trong khoảnh khắc ngắn ngủi, nhưng đủ khiến mọi gian nan trên đường đi trở nên vô cùng đáng giá. Với những người cầm máy ảnh, có lẽ chẳng phần thưởng nào ý nghĩa hơn việc được chứng kiến tận mắt một vẻ đẹp mà trước đó chỉ có thể ngắm nhìn qua sách ảnh.
Rời Waigeo, chúng tôi lên tàu trở lại Sorong, rồi tiếp tục hành trình đến làng Malagufuk. Quãng đường khoảng 50 km mất gần ba giờ di chuyển bởi mặt đường lầy lội và nhiều ổ voi.
Để vào làng, chúng tôi phải đi bộ trên cây cầu gỗ Malagufuk dài gần 4 km, được xây dựng từ gỗ Merbau bền chắc. Có lẽ, đây là cây cầu gỗ dài nhất thế giới. Dù cầu đủ rộng cho xe máy đi qua, nhưng tuyến đường này chỉ dành cho người đi bộ, góp phần giữ gìn sự yên tĩnh và nét hoang sơ của khu rừng. Dải cầu màu nâu uốn lượn giữa những tán cây xanh thẫm, đưa chúng tôi tiến sâu vào thế giới tự nhiên. Mỗi bước chân trên mặt gỗ đôi khi lại khiến người đi phải dè chừng vì trơn trượt, nhưng cũng mang đến cảm giác đặc biệt, như thể đang từng bước chạm vào trái tim của rừng già. Tiếng gió xào xạc, tiếng chim gọi nhau và những âm thanh bí ẩn vọng ra từ tán lá khiến hành trình trở nên vừa hồi hộp, vừa đầy cuốn hút.
Malagufuk là một ngôi làng nhỏ nép mình giữa rừng sâu. Người dân nơi đây sống hiền hòa, gắn bó với thiên nhiên và, theo một cách nào đó, cũng chính là những người gìn giữ kho báu quanh mình.
Thời tiết ở đây có một nhịp điệu khá đặc biệt. Hầu như ngày nào buổi sáng cũng có nắng, nhưng khoảng ba giờ chiều, mưa lại bắt đầu trút xuống và kéo dài đến tận khuya. Trong nhịp điệu quen thuộc ấy, cuộc sống của con người dường như đã hòa làm một với rừng. Cũng từ Malagufuk, chúng tôi tiếp tục tìm đến những nghệ sĩ khác của thiên nhiên Papua.
Một buổi sáng, khi nắng vừa nhẹ nhàng xuyên qua tán cây trong khu rừng nguyên sinh cách làng khoảng 3 km, chúng tôi tìm gặp chim Thiên đường nhỏ (Lesser Bird-of-Paradise). Trên những cành cây cao, chim trống khoe bộ lông vàng óng, những chiếc lông đuôi dài rực rỡ khẽ rung theo từng nhịp nhảy. Chim mái lặng lẽ quan sát màn trình diễn của các chàng trống như những khán giả kín đáo giữa rừng sâu.
Trong âm thanh rì rào của gió, vũ điệu ấy vừa huy hoàng vừa mong manh, đẹp đến mức người đứng dưới tán rừng có cảm giác mình đang lạc vào một giấc mơ. Tuy nhiên, để ghi lại trọn vẹn vẻ đẹp của loài chim này không hề dễ dàng. Chúng thường đậu ở những vị trí rất cao, lại liên tục bị cành lá che khuất, khiến việc quan sát và chụp ảnh trở thành một thử thách thực sự.
Sáng hôm sau, chúng tôi tiếp tục leo lên một chòi gỗ cao khoảng 6 mét, được dựng tại điểm quan sát chim. Trên một nhánh cây mảnh khảnh ở khá xa, đung đưa giữa không trung như một sân khấu treo lơ lửng, chim Thiên đường vua (King Bird-of-Paradise) bất ngờ xuất hiện.
Nhỏ nhắn nhưng đầy kiêu hãnh, chim trống nổi bật với bộ lông đỏ rực như than hồng, phần ngực trắng tinh và hai sợi lông đuôi dài cong vút. Nó xoay mình, nhảy nhót trên cành cây, phô diễn vẻ đẹp rực rỡ giữa nền trời xanh. Tiếng màn trập vang lên khe khẽ, hòa cùng âm thanh rì rào của rừng cây. Một lần nữa, chúng tôi có được khoảnh khắc mà mình đã vượt qua bao nhiêu gian nan để chờ đợi. Dù màn trình diễn chỉ kéo dài trong thời gian ngắn, hình ảnh ấy chắc chắn sẽ còn ở lại rất lâu trong ký ức của mỗi người.
Ngắm lại những khung hình đã ghi được, tôi chợt nghĩ nhiếp ảnh chim cũng giống như hành trình của đời người. Cái đẹp hiếm khi đến một cách dễ dàng. Để chạm tới nó, đôi khi chúng ta phải băng qua bùn lầy, chịu đựng muỗi vắt, vượt qua mệt mỏi và kiên nhẫn chờ đợi giữa rừng sâu. Điều quan trọng là vẫn giữ được niềm tin rằng, sau tất cả những nhọc nhằn, một khoảnh khắc kỳ diệu có thể sẽ xuất hiện.
Nhưng hành trình này còn mang đến cho tôi một suy ngẫm sâu sắc hơn. Chim Thiên đường không chỉ là biểu tượng của vẻ đẹp hoang dã, mà còn là minh chứng cho sự phong phú và mong manh của hệ sinh thái rừng nhiệt đới. Những vũ điệu rực rỡ ấy chỉ có thể tiếp tục tồn tại khi môi trường sống của chúng được bảo vệ. Nếu một ngày những cánh rừng Papua biến mất, nhiều loài chim có thể cũng sẽ vĩnh viễn biến mất theo.
Bởi vậy, bảo tồn thiên nhiên không chỉ là trách nhiệm của cộng đồng địa phương, mà còn là lời nhắc nhở dành cho tất cả chúng ta, những người yêu thiên nhiên và say mê cái đẹp. Bảo vệ rừng cũng chính là gìn giữ sự sống, bảo vệ đa dạng sinh học và giữ lại hy vọng cho các thế hệ mai sau.
Papua vẫn còn rất nhiều loài chim Thiên đường kỳ diệu đang chờ được khám phá. Với những người yêu thiên nhiên và đam mê nhiếp ảnh chim như chúng tôi, hành trình ấy chắc chắn chưa dừng lại. Bởi đôi khi, điều quý giá nhất không chỉ là một bức ảnh đẹp mang về, mà còn là cơ hội được tận mắt chứng kiến vẻ đẹp của thế giới tự nhiên và hiểu rằng chúng ta cần làm gì để vẻ đẹp ấy tiếp tục tồn tại.